“Расія прайграла ў рэсурснай схватцы”. Калі ў Пуціна скончацца грошы на вайну?

09/06/2026 - 16:34

Вячаслаў Шыраеў / fecebook.com

Санкцыі супраць Расіі працуюць, яе рэзервы вычэрпваюцца, а вайна супраць Украіны становіцца ўсё даражэйшай. На думку расійскага эканамічнага аглядальніка Вячаслава Шыраева, эканоміка краіны-агрэсара ўжо ўвайшла ў вострую фазу крызісу.

У інтэрв’ю Еўрарадыё эксперт тлумачыць, чаму змякчэнне санкцый у дачыненні да Беларусі не выратуе Маскву, калі ў Крамля могуць скончыцца грошы на ракеты і чаму менавіта 2026 год можа стаць пераломным.

“Гэта ўжо крызіс. Пачатак вострай фазы”

На пытанне пра тое, у якой кропцы сёння знаходзіцца расійская эканоміка пасля анексіі Крыма, санкцый і поўнамаштабнай вайны, Вячаслаў Шыраеў упэўнена адказвае:

— Гэта крызіс, пачатак вострай фазы крызісу. Перш за ўсё мы ацэньваем гэта па стане дзяржаўных фінансаў, бюджэту. Бюджэт ужо не спраўляецца з такімі выдаткамі, якія ўсё растуць, растуць і растуць.

Паводле яго слоў, ва ўрада практычна не засталося рэзерваў, якія на працягу некалькіх гадоў дазвалялі фінансаваць усё большыя ваенныя выдаткі.

— Ніякіх рэзерваў ва ўрада больш не засталося. Нагадаю, што нейкі час Расія магла існаваць дзякуючы тром асноўным крыніцам.

Першая з іх — Фонд нацыянальнага дабрабыту. Ліквідныя актывы фонду з пачатку года скараціліся больш чым на адзін трыльён расійскіх рублёў. Толькі за май яны зменшыліся больш чым на 200 мільярдаў. Там засталося ўсяго 3 трыльёны 400 мільярдаў рублёў.

Эканаміст лічыць, што гэтых сродкаў ужо недастаткова.

— Гэтая скарбонка больш не падтрымлівае расійскі бюджэт. Крэмль ужо не можа забяспечыць стабільнасць і працяг тых фінансавых уліванняў, якія накіроўваюцца на вядзенне вайны.

Казначэйскія грошы заканчваюцца

Другой крыніцай фінансавання, паводле слоў Шыраева, былі рэшткі сродкаў на дзяржаўных рахунках.

— Ніводзін урад не працуе “з колаў”. У яго заўсёды ёсць рэшткі сродкаў на рахунках камерцыйных банкаў і на казначэйскіх рахунках. На піку гэтыя рэшткі дасягалі 12 трыльёнаў рублёў.

Аднак і гэты запас, паводле яго ацэнкі, амаль вычарпаны.

— Цяпер гэты паказчык знізіўся ў два-тры разы. Расія яшчэ можа распараджацца 3–4 трыльёнамі рублёў, якія не былі выдаткаваны сёння, былі назапашаны ўчора і могуць пераходзіць на заўтрашні дзень.

Пры гэтым дзяржава не можа цалкам абнуліць такія рахункі.

— Ніводная дзяржава не можа застацца з нулём. Нельга апынуцца ў сітуацыі, калі прыйшоў час плаціць заробкі бюджэтнікам, а падатковыя паступленні яшчэ не прыйшлі.

Таму, на думку эксперта, магчымасці далейшага выкарыстання гэтых сродкаў вельмі абмежаваныя.

— Гэтая скарбонка таксама фактычна вычарпалася. Больш залазіць у гэтыя рэзервы і змяншаць рэшткі на казначэйскіх рахунках дзяржава ўжо не можа.

Грошы ад дарагой нафты скончыліся

Трэцяй крыніцай, якая дапамагала Крамлю перажываць першыя гады вайны, сталі звышдаходы ад экспарту нафты і газу пасля пачатку поўнамаштабнага ўварвання.

— У 2022–2023 гадах былі высокія экспартныя даходы ад нафты і газу. Расія зарабіла 150–200 мільярдаў долараў літаральна “з паветра”.

Менавіта гэтыя грошы, на думку Шыраева, дазвалялі на працягу некалькіх гадоў адначасова павялічваць ваенныя выдаткі і закрываць дзіркі ў бюджэце.

— Усё гэта дазваляла чатыры гады нарошчваць дэфіцыт бюджэту, расхістваючы фінансавую сістэму, знішчаючы будучыню эканомікі, але працягваць вайну.

Аднак цяпер сітуацыя змянілася.

— У 2026 годзе працягваць вайну ў тым выглядзе, у якім Расія вядзе яе цяпер — выплачваць кампенсацыі сем’ям загінулых па 10 мільёнаў рублёў, плаціць за падпісанне кантракта па 2–3 мільёны, набіраць па 30 тысяч чалавек штомесяц, выплачваць вайскоўцам па 250 тысяч рублёў у месяц, нарошчваць вытворчасць дронаў і сістэм СПА, — ужо немагчыма. На гэта проста няма грошай.

“Расія прайграла ў рэсурснай схватцы з Захадам”

Нягледзячы на рэкордныя ваенныя выдаткі, Шыраеў лічыць, што Масква ўжо апынулася ў стратэгічна пройгрышным становішчы.

— Яна прайграла ў рэсурснай схватцы з Захадам. Захад і Украіна пераўзыходзяць Расію больш чым у дзесяць разоў па аб’ёме эканомікі і па аб’ёме даступных рэсурсаў.

Паводле яго слоў, Расія накіроўвае на вайну каля дзясятай часткі сваёй эканомікі.

— Расія траціць на вайну 10% ВУП, а то і больш. Еўропе не трэба траціць 10% ВУП на вайну з Расіяй. Ім дастаткова выдаткоўваць каля 1%, каб пераўзыходзіць Расію па рэсурсах у два-тры разы.

Менавіта таму, лічыць эксперт, далейшае супрацьстаянне становіцца для Крамля ўсё больш дарагім і цяжкім.

— Расія ўперлася ў стратэгічны тупік. Яна развальваецца, сістэма развальваецца, выходзіць з-пад кантролю, а рэсурсаў больш няма.

“Санкцыі ляжаць у аснове разбурэння расійскай эканомікі”

Паводле слоў Шыраева, менавіта санкцыі з’ўляюцца фундаментальнай прычынай цяперашніх праблем расійскай эканомікі.

— Санкцыі ляжаць у аснове працэсу разбурэння расійскай эканомікі.

Эканаміст перакананы, што без гэтых абмежаванняў Масква магла б фінансаваць вайну значна даўжэй.

— Калі б у Расіі заставаліся адкрытымі ўсе рынкі, на якія яна пастаўляла свае экспартныя тавары да 2022 года, яна магла б ваяваць яшчэ пяць–сем гадоў.

Галоўная праблема — страта прыбытку.

Паводле яго слоў, галоўная праблема заключаецца нават не ў аб’ёмах экспарту, а ў страце прыбытку.

— Расію ў першую чаргу падкасіла адсутнасць дастатковай экспартнай маржы. Менавіта праз гэта эканоміка паступова сціскаецца.

Акрамя таго, вайна практычна знішчыла інвестыцыйную прывабнасць краіны.

— Калі ты ваюеш, калі забраў прадпрыемствы ў заходніх кампаній, то, натуральна, да цябе не прыйдзе ніводны долар інвестыцый. Ды што там долар — нават ніводны юань не прыходзіць.

Інфляцыя і шэры імпарт

Шыраеў падкрэслівае, што адсутнасць інвестыцый становіцца адной з самых сур’ёзных пагроз для эканомікі.

— Эканоміка не можа знаходзіцца ў стабільным стане без інвестыцый. Магутнасці пастаянна выбываюць: зламаўся станок — яго трэба замяніць, знасіўся склад — неабходны рамонт.

На яго думку, расійская эканоміка ўсё больш залежыць ад шэрага імпарту.

— Зараз Расія сутыкнулася з сур’ёзнай праблемай крытычнай залежнасці ад шэрага імпарту абсталявання, камплектуючых і розных кампанентаў. Калі гэта расійская прадукцыя, то яна звычайна горшая па якасці і даражэйшая. Усё завозіцца з-за мяжы.

Пры гэтым ён сцвярджае, што афіцыйная статыстыка не адлюстроўвае рэальнага становішча спраў.

— У Расіі ўжо рэцэсія. Усе лічбы пра нейкі рост — выдуманыя, намаляваныя. Тое ж самае датычыцца і інфляцыі. Рэальная інфляцыя ў тры-чатыры разы вышэйшая за тую, якую паказвае Расстат.

Ці дапаможа Расіі аслабленне санкцый супраць Беларусі?

Нядаўняе змякчэнне часткі амерыканскіх санкцый супраць Беларусі, у тым ліку абмежаванняў у калійнай галіне, выклікала дыскусію пра тое, ці можа гэта дапамагчы Маскве абыходзіць санкцыйны рэжым.

Шыраеў прызнае, што пэўны эфект сапраўды існуе.

— Беларусь — гэта акенца, праз якое могуць часткова змякчацца некаторыя санкцыі.

Аднак эксперт лічыць гэты фактар нязначным і ацэньвае ўплыў гэтага “акенца” не больш як у 2–5%.

Паводле слоў Шыраева, лёс расійскіх фінансаў вызначаюць зусім іншыя абмежаванні.

— Самыя галоўныя санкцыі — гэта немагчымасць прадаваць нафту, газ, прадукцыю лясной прамысловасці, вугаль, металы. Гэта значна мацней б’е па расійскім бюджэце, чым змякчэнне санкцый супраць Беларусі… Ніякага дадатковага прыкметнага эфекту для расійскай эканомікі гэта не дасць.

Чаму менавіта 2026 год?

У сваіх выступленнях Шыраеў неаднаразова папярэджваў пра рызыку маштабнага бюджэтнага крызісу менавіта ў 2026 годзе. Паводле яго слоў, трывожныя сігналы ўжо відаць у дынаміцы дэфіцыту бюджэту.

— За пяць месяцаў дэфіцыт бюджэту перавысіў шэсць трыльёнаў рублёў. Калі параўнаць з тым жа перыядам мінулага года, тады ён быў у два разы меншы.

Эксперт лічыць, што афіцыйны дэфіцыт істотна заніжаны.

— Па маіх разліках і па пацверджаных даных нямецкай разведкі, рэальны дэфіцыт бюджэту дасягнуў 8 трыльёнаў рублёў. Але Пуцін дазволіў паказаць 5 трыльёнаў 760 мільярдаў. То-бок каля 2,3 трыльёна рублёў дэфіцыту схавалі ў расходах наступнага года і іншых артыкулах.

Паводле суразмоўцы Еўрарадыё, калі цяперашнія тэндэнцыі захаваюцца, маштаб праблемы можа стаць яшчэ большым.

— Калі рэальны дэфіцыт бюджэту быў 8 трыльёнаў, а цяпер ён падвойваецца, то да канца 2026 года ён можа скласці каля 16 трыльёнаў рублёў.

Але на гэтым праблемы не заканчваюцца.

— Далей мы павінны дадаць дэфіцыт рэгіянальных бюджэтаў, пенсійнага фонду, фонду медыцынскага і сацыяльнага страхавання… У выніку атрымаем 20 трыльёнаў рублёў дэфіцыту сукупнай казны па ўсіх артыкулах… Дзіра будзе роўная ўсяму, што засталося ў запасах.

І менавіта тут, на думку Шыраева, узнікае галоўная пагроза.

— У 2026 годзе ў Расіі будзе такая дзірка, якая будзе роўная ўсім золатавалютным рэзервам. Гэта значыць усяму багаццю, якое засталося ў Крамля.

Эканаміст прызнае, што ўлады будуць шукаць спосабы адтэрмінаваць крызіс.

— Яны надрукуюць грошы. Яны часткова прададуць золата. Яны да канца раздраконяць Фонд нацыянальнага дабрабыту. Яны скароцяць рэшткі на казначэйскіх рахунках.

Але нават гэтага, на думку спецыяліста, акажацца недастаткова.

— Ім усё роўна будзе не хапаць 200 мільярдаў долараў.

Менавіта таму 2026 год ён лічыць ключавым разваротным момантам.

— У 2026 годзе ў іх яшчэ ёсць нейкі шанец нешта прыдумаць, спыніцца, перагрупавацца, перафармаціравацца.

У адваротным выпадку наступствы могуць быць вельмі цяжкімі.

— Далей пачынаецца гіперінфляцыя, развал прамысловасці, мільёны беспрацоўных. Пачынаецца момант, калі сістэма канчаткова разарвалася.

Менавіта таму, лічыць Вячаслаў Шыраеў, крызіс у Расіі — гэта ўжо не пытанне будучыні. На думку эксперта, расійская эканоміка ўжо ўвайшла ў яго цяпер, і хутка можа наступіць момант, калі назапашаныя праблемы перастануць маскіравацца статыстыкай і закрывацца разавымі фінансавымі рашэннямі.